Review Hoera!

Kijken naar lijden

Nynke Oele

Wie kent niet het ongemakkelijke gevoel wanneer je de ochtendkrant openslaat, een slok neemt van je koffie, terwijl je in de lege blik kijkt van een hongerig kind, een verkrachtte vrouw of slachtoffers van een bomaanslag. Je kijkt, je kijkt en je slaat de pagina om. Schuldbewust weliswaar, met een knagend geweten, maar je moet je mail ook nog lezen, en trouwens, wat kun jij eraan doen? Wat heeft het voor zin om je te bekommeren om het leed van anderen aan de andere kant van de wereld waar je toch geen invloed op hebt?

Deze vragen probeert Menno Vroon te beantwoorden in de voorstelling Hoera! waarmee hij afstudeert aan de Mime opleiding van Amsterdam. Dit keer krijg je niet de kans om verstrooiing te zoeken. De beelden van lijdende mensen worden in your face geprojecteerd op grote blokken die op de scène staan. Eén troost: de spelers delen in je gêne die de foto’s losmaken. En ook zij weten niet hoe er mee om te gaan.  Uit onmacht en frustratie geven ze de fotograaf de schuld, of het slachtoffer zelf, of ze wijzen zenuwachtig hinnikend van de lach op een scheve compositie in het beeld. Alles om maar niet naar het lijden zelf te hoeven kijken. Laat staan naar je eigen aandeel daarin.

Want dat wij wel degelijk een aandeel hebben aan de beeldenstroom van lijden, heeft eerder dit jaar Renzo Martens laten zien met zijn film Episode III: Enjoy Poverty die te zien was in Amsterdamse galerie Fons Welters en op het afgelopen Brusselse Kunstenfestivaldesarts. In zijn film reist hij door Kongo met een boodschap voor de bevolking die hij in grote neonletters laat versjouwen: Enjoy Poverty Please. Zijn film draait ook om het kijken naar lijden en de armoede-industrie die daar achter schuil gaat. De belangrijkste grondstof voor de economie van het land zijn beelden van armoede, aldus Martens. Beelden die wij in Europa consumeren maar waar de leveranciers van het ruwe materiaal, de armen zelf, nauwelijks iets aan verdienen. Bij wijze van emancipatieproject legt Martens aan lokale fotografen uit dat wanneer ze hun eigen ondervoede kinderen en platgebrande dorpen fotograferen, ze 50 dollar  per foto kunnen verdienen. In plaats van de 1 dollar per maand voor het fotograferen van feesten en partijen. Daar hebben zin wel oren naar.

Onnodig om te zeggen dat dit project voor de fotografen niet goed afloopt. Net als met andere exportproducten wordt hen simpelweg de toegang tot de armoede-markt ontzegd: geen opleiding, geen digitale camera, geen netwerk, geen kans op zichtbaarheid en dus geen effect op de fondsenwerving. Om kort te gaan: geen interesse. De hardheid van dit falen gecombineerd met de ondragelijke eerlijkheid en zelfbewustzijn van Martens, zijn een klap in je gezicht. We kunnen niet meer ontkennen dat we onschuldige toeschouwers zijn van het lijden van anderen, ook als dat aan de andere kant van de wereld plaatsvindt. Het is  het bijproduct van een geglobaliseerde wereld.

De eerlijkheid van Martens levert een indringende film op. De spelers van Menno Vroon zoeken ook in alle eerlijkheid  naar een passende houding ten opzichte van het wereldleed. Maar is die er wel? Marc probeert zijn medespelers ervan te overtuigen om elkaars handen vast te houden en heel veel liefde de wereld in te sturen. Maar ja, de new-age tijd is wel over zijn hoogtepunt heen, dus bewijs  maar eens dat dat soort dingen echt werken. Tjebbe komt in opstand. Is het niet eerder de zoveelste egoïstische poging om je gemoed te sussen?

Toch is de gedachte aan liefde niet zo gek. Ook Martens zal het kijken naar lijden in Episode II (die nog gemaakt moet worden) benaderen vanuit de liefde. En net als in een middeleeuws altaarstuk is voor hem het middengedeelte het belangrijkste onderdeel. Met zijn vermogen om met een ontregelende blik naar de wereld te kijken, belooft dat nog wat.

In een aftastend spel met de  schaduw, de projectie en de rekwisieten, zoeken de spelers in Hoera! naar een passende houding ten opzichte van de  foto’s. Dan weer mondt het uit in wilde danspartijen, of in het uitschreeuwen van pijn. Martens maakt in zijn film een inhoudelijke analyse van de verziekende beelden-industrie waar we in verzeild zijn geraakt. maakt  Door Hoera! voel je hoe we verstrikt kunnen raken in onze eigen onmacht bij het kijken die beelden. Het hoogst haalbare, willen we de kloof tussen goede bedoelingen en realiteit overbruggen, is door een klein jongetje op een vuilnisbelt over zijn geprojecteerde hoofd te aaien. Verder staan we met al onze liefde machteloos, want we weten: alleen als wij ons gedrag aanpassen, zal er voor jou iets veranderen. En dat is nog een brug te ver.

Gezien: Hoera! 24 juni, 16.00 uur, Bellevue Theater Amsterdam, IT’s Festival
Regie: Menno Vroon
Spel: Fleur van den Berg, Tjebbe Roelofs, Marc Stoffels

Links:

artikel Renzo Martens in Rekto Verso:
http://www.rektoverso.be/content/view/1114/15/

trailer van de film van Martens op YouTube:



Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s